İKTİDAR OYUN İÇİNDE OYUN OYNUYOR!

Anayasanın

Erdoğan’ın bir sonraki seçimde son kez aday olacağını dile getiren Uçum, meclisin seçimleri birkaç hafta öne almasıyla, Anayasa’daki istisnai adaylık hükmünün devreye gireceğini ve Erdoğan’ın yeniden aday olabileceğini savundu.

Mehmet Uçum, 3 Temmuz 2024 tarihinde Anadolu Ajansı (AA) internet sitesinde erken seçim tartışmalarına karşı, “Analiz” başlıklı bir yazı kaleme almış ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’a 2028 seçimlerinde son kez adaylık yolu açmak bu istisnai durumlardan sayılabilir. Cumhur İttifakı'nın bu konuda bir kararlılık göstereceği şimdiden bellidir. Mecliste bu yönde güçlü bir eğilim oluşabileceği de öngörülebilir. Fakat olağan gidişatta bu hususun 2027 yılının sonlarına doğru gündeme gelmesi beklenir” demişti.

11.07.2024 bu köşede yayımlanan “İKTİDAR OYUN İÇİNDE OYUN OYNUYOR!” başlıklı yazımda konuyu detaylı şekilde ele almış ve Uçumun yazısından da anlaşılacağı gibi, İktidar Blok’unun (Cumhur İttifakı) Anayasanın bir kişinin ancak iki kez aday olabileceği hükmüne rağmen, 2014 ve 2018 seçimlerinde iki defa aday olup seçilmiş ve 2023 seçimlerinde 3. Defa aday olarak, seçilen AKP Genel Başkanı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, 4. Kez aday olabilmesinin yol ve yöntemlerini bulmanın peşinde olduğunu belirtmiştim.

Evet, 3 Temmuz 2024 tarihli AA İnternet Sitesinde ki yazısında 2023 seçimlerine değinen Uçum’a göre yeni sistemde erken seçim yok seçimlerin yenilenmesi var. 18 Haziranb 2023’te yapılması gereken Cumhurbaşkanı ve Milletvekili genel seçimleri, bayram ve mevsim şartlarından dolayı bir ay öne alınarak 14 Mayıs 2023’te yapılmıştı. Uçum, seçimler erken yapıldı dememek için, bilinçli olarak döneminde yapıldı diyor ve seçimlerin yenilendiğini vurgulamak istiyor. Peki Uçum neden? Seçimin erkene alınmadığını döneminde yapıldığını söyleme gereği duyuyor. Bunu Anayasa ve Kanunun ilgili maddeleri ve bu maddelerin genel mantığı ile açıklamaya çalışayım.

Anayasanın 101. Maddesinin ikinci fıkrası, bir kişinin ancak iki sefer Cumhurbaşkanı seçilebileceğini hüküm altına almışken son fıkrası ise “Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin diğer usul ve esaslar kanunla düzenlenir.” Demektedir. Buna uygun olarak 19.01.2012 tarihinde TBMM’de kabul edilen ve 26.01.2012 tarih ve 28158 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, 6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçim Kanunun üçüncü maddesinin ikinci fıkrası: “Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Ancak Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hâlinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.” Hükmü yer alıyor. Fıkranın ikinci kısmı Anayasanın 101. Maddesi ile çelişiyor. Zira maddenin ikinci fıkrası bir kişinin ancak iki sefer Cumhurbaşkanı seçilebileceğini hüküm altına alırken son fıkrası ise “Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin diğer usul ve esaslar kanunla düzenlenir” diyor. Burada dikkatle üzerinde durulması gereken husus cümlenin içinde “diğer” kelimesinin kullanılmış olmasıdır. Zira “diğer” kelimesi anayasa ile kesin belirlenmiş süre dışında kalan hususlarla ilgili düzenleme yapılabileceği anlamında kullanılmıştır. Dolayısıyla kanunla süreyi esnetmek madde ile çelişmektir.

Görüldüğü gibi gerek anayasanın 101. Maddesi gerekse Cumhurbaşkanı Seçim Kanunu bir kişinin ancak iki dönem için Cumhurbaşkanı seçilebileceğini hüküm altına almışlardır. Ancak kanunda yer alan “Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir” düzenlemesini gözden kaçırmamak önemlidir. Zira burada seçimlerin erkene alınması demiyor, seçimlerin yenilenmesi diyor. Peki hangi seçimler yenilenecek, yenileme için bir süre neden yok? Bu düzenlemeye göre yenilenme seçimler geçtikten altı ay, bir yıl, iki yıl sonra hatta seçim tarihine bir ay, birkaç hafta kala da olabilir. Nitekim Mehmet Uçum yazısında, 2023 seçimlerinin teknik nedenlerle bir ay erkene alınarak yenilendiğini belirtiyor. Demek oluyor ki 24 Haziran 2018 tarihinde yapılan seçim 5 yıllık sürenin bitmesine bir ay kala yenilenmiştir. Bu seçimlerin dönem içinde yenilenmesinde süre bakımından esneklik olması, teknik olarak sorunlu bir düzenlemedir.

Kuşku yok ki bu düzenleme, 5 yılda bir yapılan seçimler yapıldıktan 4 yıl 11 ay sonra, Meclis’in seçimlerin yenilemesine karar vermesi ile Cumhurbaşkanına bir dönem daha seçilme hakkı tanıyan bir düzenlemedir. Daha açık bir ifade ile iki dönemini doldurmakta olan Cumhurbaşkanına, Anayasanın 101. Maddesinde olmayan bir hak kanunla tanınmış ve bir tam dönem daha görevde kalma imkânı sağlanmıştır. Daha açık bir ifade ile anayasanın 101. maddesi işlevsiz hale getirilmiştir.

Öncelikle Mehmet Uçum’un sığındığı kanun koyucunun, 6271 sayılı kanuna, Meclisin Cumhurbaşkanının ikinci dönemi içinde seçimlerin yenilenmesine karar vermesi durumunda, Cumhurbaşkanının bir kez daha aday olabileceği yönünde ki düzenlemenin mantığının doğru okunması gerekiyor. Zira düzenlemenin yapıldığı dönemde Mecliste çoğunlukta olan AKP’nin bu düzenlemeyi kanuna koymasının bir amacı var.

Peki nedir bu amaç? Diye sorarsanız açıklamaya çalışayım. Bu düzenlemeyi kanuna koyan iktidarın amacı, muhalefetin TBMM’de çoğunlukta olması ihtimaline karşı tedbir almaktır. Nitekim şu anda 280 Milletvekili bulunan AKP parti olarak TBMM’de azınlıkta olmasına rağmen, MHP, HÜDA-PAR gibi partilerle yaptığı ittifakla çoğunluğu sağlamaktadır. O zaman bu maddenin amacı, iktidarın tek adam yönetimi ile ele geçirdiği ülkeyi yönetme erkini, TBMM’de azınlığa düşse bile korumayı amaçlamış ve Meclisin seçimlerin yenilenmesine karar vermesi ile ikinci dönemde süresini tamamlamamış olan kendisinin seçtirdiği Cumhurbaşkanının dönemini tamamlamasına imkân tanımıştır. Burada akla şöyle bir soru geliyor. Bu Madde seçilen Cumhurbaşkanının anayasanın kendisine tanıdığı iki dönem görev yapma hakkının korunması amaçlı ise ve seçim yenileniyorsa, yenilemenin süresi dönem sonu ile sınırlı olması gerekmez mi? diyelim ki seçim yapıldıktan 2 yıl sonra meclis seçimlerin yenilenmesine karar verdi ve seçimler yapıldı. Seçimin başlangıç tarihi 2 yıl önce yapılan seçimlerin yapıldığı tarihten itibaren, 5 yıllık sürenin dolduğu tarih olması gerekmez mi? kendilerinin açıklamalarına ve düzenlemenin amacına göre yenileme bir öncekinin devamı değil mi?

Öte yandan TBMM’nin seçimlerin yenilenmesi ile Cumhurbaşkanı hak kaybına uğruyor ve hakkının korunması amaçlanıyorsa, Anayasanın 116. Maddesine göre seçimlerin yenilenmesine karar veren ikinci mercii olan Cumhurbaşkanı, yine Anayasaya 77. Maddesi ile 5 yılda bir aynı günde yapılması gereken Cumhurbaşkanı ve Milletvekili seçimlerinin yenilenmesine karar verdiğinde, seçilmiş olan Milletvekilleri yönünden hak kaybı yaşanmıyor mu? Yaşanıyor. Çünkü nasıl ki; çoğunlukta olan muhalefetin, Cumhurbaşkanlığını kazanmak için seçim istediği düşünülüyor ve buna karşı tedbir alınıyorsa, mensup olduğu parti, TBMM’de azınlığa düşmüş Cumhurbaşkanı da TBMM çoğunluğunu geri kazanmak üzere, seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Kuşku yok ki, buda seçilmiş her bir milletvekili yönünden hak kaybına yol açıyor. Kaldı ki Cumhurbaşkanını koruyan düzenleme yapılırken, seçilmiş milletvekillerini koruyan düzenleme yapılmaması Anayasanın eşitlik ilkesine aykırıdır. Denebilir ki, milletvekili açısında dönem sınırlaması yok. Doğrudur ancak eksik. Çünkü 5 yıl bitmeden yenilenecek seçimlerde seçilmiş her bir milletvekilinin, partisi tarafından aday gösterileceğinin ve seçtirileceğinin garantisi yok. Zira yasa da dönem bitmeden yenilenecek seçimlere, olağan seçimlere katılan her parti, seçime girdiği milletvekili listesi ve birebir aynı sıralamayla girmek zorundadır diye bir düzenleme yok. Bu durumda parti yönetimlerine, kendilerine muhalif milletvekillerini dönem içinde tasfiye etme imkânı tanınmış olur.

Elbette ben hukukçu değilim bence konuyu gerek Mehmet Uçum’un açıklamaları yönünden gerekse Anayasanın eşitlik ilkesi yönünden hukukçuların özellikle anayasa hukukçularının tartışmaları gerekiyor. Zira Uçum, çok açık bir şekilde dönemi bitmiş Cumhurbaşkanının seçimi birkaç hafta öne almakla bir kez aday olabileceğini açıklayarak, anayasa ihlali yapma alışkanlıklarına devam edeceklerini ilan ediyor. O zaman muhalefet partileri bunun önüne geçecek strateji geliştirmezlerse, iktidar bir kez daha anayasanın arkasından dolanacak!

            Veli Beysülen