ARA SEÇİM, ANAYASANIN MAHİR HÜKMÜDÜR.

Ara Seçim, Anayasanın Amir hükmüdür.

         Konfüçyüs binlerce yıl önce, “Bir insan parasını kaybetmişse, hiçbir şeyini kaybetmemiş demektir. Sıhhatini kaybetmişse, hayatının yarısını kaybetmiş demektir. Ama umudunu kaybetmişse, her şeyini kaybetmiş demektir.” demişti.

        Küba devriminin unutulmaz önderlerinden Ernesto Che Guevara ise, "Kaybetmekten korkma; bir şeyi kazanman için bazı şeyleri kaybetmelisin. Ve unutma; kaybettiğinde değil, vazgeçtiğinde yenilirsin.” demişti.

          Bu iki söz günümüz Türkiye’si için çok şey anlatıyor. Sadece Türkiye için değil, aslında genel anlamda dünya için de çok şey anlatıyor. Zira reel sosyalizmin geri çekildiği ve kapitalist sistemin alternatifsizliğini ila ettiği 1990’lı yıllardan bu yana sistemin yaptığı en önemli şey insanları umutsuz bırakmak oldu. Kuşkusuz umutsuz kalan insanlar bireysel düşünerek, kendisi ile ailesinin yaşamını idame ettirecek olanaklara sahip olmak için sistemin parçası olmayı tercih ederler. Maalesef bu durum, insanların başkalarıyla bir araya geldiği ve sistemi sorguladığı örgütlenmelerden uzak durmasına neden olmaktadır.

          Elbette bu durumda olan bireyler, büyük devrimci Che’nin dediği gibi mücadeleden ve sorgulamadan vazgeçerek yenilgiyi kabullenirler.

           Türkiye bu konularda katalizör bir ülkedir. Özellikle 23 yıllık AKP iktidarında ülke insanı o kadar çok, “Bu kadar da olmaz!” denecek şeyin olduğunu gördü ve yaşadı ki, her gün biraz daha geri çekildi ve kendisini sözde korumaya aldı. Sözde diyorum zira kendisini koruyamadığı ve ülkede yaşanan her olumsuzluğun, özellikle ekonomik ve sosyal politikaların kendisini en acımasız şekilde vurduğu çok açıktır. Öte yandan hukuksuzluk, kanunlar ile anayasaya uyulmaması, temel hakların yok edilmesi, düşünce ve düşünceyi yayma özgürlüklerinin kısıtlanması hatta yasaklanması, bilim insanının, sanatın ve sanatçının susturulması ülkenin rutini hale geldikçe ülke çoraklaştı. Öyle ki, anayasaya uyulmaması olağan karşılanır hale geldi.

          Halbuki tüm bunların ülkeye ve topluma büyük ekonomik kayıpları var. Zaman zaman yazılarımda, Türkiye’nin tek adam yönetimine geçtiği 2018 yılından bu yana uygulanan ekonomi politikasının ülkenin emekçi kesimlerine çok şey kaybettirdiğini yazarım. Kuşku yok ki, ülke nüfusunun emekçi büyük çoğunluğuna kaybettirten bu politika, küçük bir azınlığın servetine servet katması için bilinçli uygulanan bir politikadır. İktidarın bu politikayı rahatlıkla uygulamasını sağlayan ise toplumun yukarıda belirttiğim gibi sahadan çekilmesidir. Zira sahadan çekilen bireyler günlük hayatın acımasızlığının altında eziliyor. Bu nedenle, sistemin insafına sığınıyor ve iktidarın verdiği iane yardımlarla hayatta kalmaya çalışıyor.                 
         Ne yazık ki, bu şekilde teslim alınan toplum yaşananlara tepki vermekten oldukça uzak. Elbette bunun sorumluluğunu sadece topluma yıkmak insafsızlık olur. Parlamento içi ve parlamento dışı muhalefetin, tamamı olmasa da sendikaların, meslek birliklerinin, demokratik kitle örgütlerinin de bunda payı var.

            Özellikle sistem içi muhalefetin toplumu sokaktan çeken politikasının çok önemli bir payının olduğu tartışma götürmez gerçektir. Sadece bu da değil, milli hamaset ve statükocu anlayışla muhalefetin iktidarın peşine takılması ve "Anayasaya aykırı ama destek veririz" diyerek HDP eş genel başkanları ile milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması ve iktidarın siyaseti dizayn etme aracı olarak kullandığı yargının önüne atılmaları, anayasaya uymama konusunda iktidara cesaret verdi.

          Evet, geçmişte zamanın Başbakanı Turgut Özal’ın, “Anayasa bir sefer delinmekle bir şey olmaz” diyerek, birkaç yıl önce CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun, "Anayasaya aykırı ama destekleriz" diyerek, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ise Anayasa Mahkemesi (AYM) ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarını tanımıyorum ve uymuyorum diyerek anayasaya uymayacağını ilan ettiği Türkiye, anayasa ile üst yargı organlarının tanınmadığı ülkedir. Bugün Türkiye’de iktidar gerek demokratik kuralların işletilmesinde gerekse bireysel hak ve özgürlüklerin kullanılmasında keyfi davranıyor ve anayasaya uymuyor. Anayasaya uymamanın gelenek haline geldiği Türkiye’de muhalefet uzun süredir erken seçim talep ediyor. Ancak iktidar bu konuda adım atmak niyetinde değil. 31 Mart 2024 yerel seçimlerinden birinci parti olarak çıkan ve o günden bugüne hukuksuzluklarla boğuşan Cumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Başkanı Özgür Özel, iktidarın erken seçime gitmeme tavrından dolayı seçim talebini anayasadan kaynağını alan ara seçime kaydırdı. Kuşku yok ki Özel’in iktidarı boş olan yedi milletvekilliği için seçime zorlamaya çalışmasının ikili amacı var. Birincisi yedi milletvekili de olsa, yapılacak ara seçimde iktidarın kaybetmesinin moral üstünlüğü ile seçimlere hazırlanmak ve hatta iktidarı erken seçime zorlamak. İkincisi ise anayasal zorunluluk olan ara seçimi yapmayacak olan iktidarın seçimden kaçtığını topluma göstermek. Burada Özel’in niyetinden bağımsız olarak bilinmesi gereken şey, ara seçimin anayasal zorunluluk olduğudur.

 Nasıl mı? Bakın anayasanın 78. maddesi ne diyor:

         “Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliklerinde boşalma olması halinde, ara seçime gidilir. Ara seçim, her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez. Ancak, boşalan üyeliklerin sayısı, üye tamsayısının yüzde beşini bulduğu hallerde, ara seçimlerinin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Genel seçimlere bir yıl kala, ara seçimi yapılamaz.” Maddeye sonradan eklenen fıkra ise, “Yukarıda yazılı hallerden ayrı olarak, bir ilin veya seçim çevresinin, Türkiye Büyük Millet Meclisinde üyesinin kalmaması halinde, boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk Pazar günü ara seçim yapılır.” şeklindedir.  

           Görüldüğü gibi maddede üç şık halinde ara seçim tarifi var. Bunlardan Meclis üye tamsayısının 1/5’nin, yani toplam sayısı 600 olan milletvekillerinden 30’nun herhangi bir nedenle boşalması durumunda, seçimlerin üzerinden geçen veya sonraki seçime kalan süreye bakılmaksızın 90 gün içinde yapılması gereken araseçim.

         Bir seçim çevresinin veya ilin milletvekilliklerinin tamamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, yine zamanına bakılmaksızın boşalmadan 90 gün sonraki ilk pazar günü, o seçim çevresi veya ile özel araseçim yapılması. Diğeri ise sayısına bakılmaksızın boş üyelikler için seçimlerden 30 ay sonra ve seçimlere 1 yıl kala arasında araseçim yapılmasıdır.

        Dikkat edilirse, maddenin birinci cümlesi seçime gidilebilir diye değil, “Seçime gidilir” diye bitiyor. Burada anlaşılması gereken şey, kaç kişi olduğuna bakmaksızın boş milletvekillikleri için ara seçime gidilmesinin zorunlu olduğudur.

 Evet, anayasa maddesi gayet açık bir şekilde ara seçime gitmeyi emrediyor. Burada yasama veya yürütmeye herhangi bir yetki tanınmıyor. Yani seçim kararı alınır diye bir düzenleme yok. O zaman, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Özel’in çağrısına, “Gündemimizde ara veya erken seçim yok" demesi anayasadan kaynağını alan bir açıklama değil. Anayasa seçime gidilmesini emrediyor ve buna ilişkin kararı alacak olan Yüksek Seçim Kuruludur (YSK). Dolayısıyla 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinin üzerinden 35 ay geçmiş olduğuna göre, YSK ivedilikle boş 7 milletvekilliği için ara seçim kararı alıp takvimini açıklamakla yükümlüdür. Anayasal yüksek yargı organı YSK, anayasanın amir hükmü olan ara seçimi yaptırmazsa görevini yapmamış olur.

           Doğrusu bu anayasal zorunluluğa rağmen, Türkiye toplumunda nasıl olsa anayasaya uyulmuyor buna da uyulmayacak görüşünün hâkim olduğu görülüyor. Bunun temel nedeni, yazının başında belirttiğim gibi insanların olmazlara alıştırılmaları ve anayasa ile kanunların uygulanmamasının olağanlaştırılmasıdır. Kuşku yok ki, teknik bir konu olan bu konuyu bilmeyen toplumun büyük çoğunluğu ise iktidarın, “Etrafımızda savaş var, gündemimizde ara veya erken seçim yok. Hedefimiz ülkemizi bu ateşten uzak tutmak” yönündeki hamasete dayanan söylemini haklı görmektedir. Halbuki bu iktidar on binlerce insanın öldüğü, 11 kentte enkazların henüz yeterince kaldırılmadığı 6 Şubat 2023 depreminin ardından 14 Mayıs 2023 tarihinde cumhurbaşkanı ile milletvekili genel seçimlerini yapmış, cumhurbaşkanı seçiminin ikinci tura kalması üzerine 29 Mayıs 2023 tarihinde cumhurbaşkanı seçiminin ikinci turunu yapmış bir iktidardır.

           Tüm bunlar ortadayken, iktidarın dışardaki savaşı gerekçe göstermesi ve seçim yapamayız demesi gerçekçi değil. Zira ara seçim anayasanın amir hükmü olup yapılması YSK’nın yetki alanındadır. Dolayısıyla, yürütmenin başı cumhurbaşkanının seçim yapılmayacağı yönündeki açıklaması anayasadan kaynağını almayan yetki aşımıdır. Toplumun nasıl olsa anayasaya uyulmuyor modunda olması ise, anayasaya uymayan yönetimin elini rahatlatan baskı ve yoksulluğa teslimiyettir!